Nghịch lý Philippines: Thâm hụt thương mại kỷ lục trong khối ASEAN

Thâm hụt thương mại Philippines đang ở mức báo động khi quốc gia này ghi nhận con số thâm hụt lớn nhất ASEAN, phản ánh những lỗ hổng nghiêm trọng trong cấu trúc sản xuất nội địa.

Trong khuôn khổ Hội nghị cấp cao ASEAN 2026 tại Cebu, vấn đề khả năng chống chịu kinh tế của các quốc gia thành viên trở thành tâm điểm. Tuy nhiên, những dữ liệu thương mại mới nhất lại vẽ nên một bức tranh tương phản đầy lo ngại cho Philippines khi nước này trở thành “điểm trũng” về cán cân thương mại trong khu vực.

Bức tranh tương phản: Khi Philippines “đứng cuối bảng” ASEAN

Dựa trên số liệu từ Cơ sở dữ liệu thống kê thương mại hàng hóa của Liên hợp quốc (UN Comtrade), Philippines không chỉ thâm hụt mà còn có mức thâm hụt gia tăng mạnh mẽ nhất trong giai đoạn 2015-2024. Theo phân tích của Phó Giáo sư Alicor Panao từ Đại học Philippines, con số thâm hụt đã leo thang chóng mặt từ 8,5 tỷ USD lên đến 26,8 tỷ USD trong một thập kỷ.

Để thấy rõ sự chênh lệch, hãy nhìn vào sự chuyển mình của các láng giềng trong khu vực:

• Singapore: Giữ vị thế áp đảo với thặng dư thương mại khổng lồ đạt 58,6 tỷ USD.
• Malaysia và Thái Lan: Duy trì sự ổn định bền vững với mức thặng dư lần lượt là 24,2 tỷ USD và gần 20 tỷ USD.
• Indonesia: Một cú lội ngược dòng ngoạn mục từ thâm hụt 5 tỷ USD (2015) sang thặng dư 2,9 tỷ USD (2024).
• Việt Nam: Minh chứng điển hình cho chiến lược chuyển dịch sang sản xuất định hướng xuất khẩu, xóa bỏ mức thâm hụt 5,6 tỷ USD từ năm 2015 để đạt tăng trưởng mạnh mẽ.

Giải mã nghịch lý: Xuất khẩu tăng nhưng thâm hụt vẫn sâu

Một chi tiết đáng chú ý trong báo cáo chính phủ Philippines là vào tháng 3 vừa qua, dù kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng ấn tượng 20,4% (đạt 6,78 tỷ USD), nhưng mức thâm hụt vẫn chạm mốc 4,5 tỷ USD - mức cao nhất trong vòng 6 tháng. Nguyên nhân nằm ở chỗ nhập khẩu cũng tăng trưởng mạnh (12,3%, đạt 11,29 tỷ USD), khiến nỗ lực gia tăng xuất khẩu bị “nuốt chửng”.

Điều này cho thấy một vấn đề mang tính hệ thống: Philippines đang nhập khẩu nhiều hơn những gì họ có thể tạo ra giá trị gia tăng. Việc phụ thuộc quá lớn vào nhiên liệu, thực phẩm và hàng hóa trung gian từ nước ngoài khiến cán cân thương mại luôn trong tình trạng mất kiểm soát.

“Cái bẫy” kiều hối và rủi ro từ biến động toàn cầu

Nhiều ý kiến cho rằng lượng kiều hối khổng lồ từ lao động Philippines tại nước ngoài là “phao cứu sinh” cho nền kinh tế. Tuy nhiên, dưới góc nhìn chuyên gia, ông Panao cảnh báo đây có thể là một chiếc bẫy. Thay vì được tái đầu tư vào sản xuất hay công nghệ để giảm phụ thuộc nhập khẩu, nguồn tiền này chủ yếu đổ vào tiêu dùng nội địa, vô tình lại thúc đẩy nhu cầu mua hàng ngoại nhập.

Nhận tin mới nhất

Đăng ký để không bỏ lỡ tin nổi bật mỗi ngày.

Đăng ký

Sự phụ thuộc này khiến Philippines trở nên cực kỳ tổn thương trước các cú sốc ngoại lai. Đặc biệt, trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông kéo dài, giá năng lượng biến động sẽ trực tiếp gây áp lực lên cán cân vãng lai, đẩy nền kinh tế vào thế rủi ro cao.

Lộ trình xoay chuyển: Từ nhập khẩu sang tự chủ sản xuất

Để không còn “đứng cuối bảng” ASEAN, Philippines không thể chỉ dựa vào những giải pháp ngắn hạn. Một cuộc cải tổ cơ cấu sâu rộng là điều bắt buộc:

1. Hiện đại hóa nông nghiệp: Giảm sự phụ thuộc vào thực phẩm nhập khẩu thông qua ứng dụng công nghệ cao.
2. Nâng cấp chuỗi giá trị: Chuyển dịch từ xuất khẩu thô sang các sản phẩm chế tạo có giá trị gia tăng cao.
3. Đầu tư hạ tầng năng lượng: Phát triển năng lượng tái tạo để thoát khỏi sự lệ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu.
4. Hội nhập sâu vào chuỗi cung ứng ASEAN: Tận dụng lợi thế khu vực để tìm kiếm thị trường và đối tác sản xuất chiến lược.

Lời kết: Thâm hụt thương mại không đơn thuần là những con số âm, mà là lời cảnh báo về năng lực cạnh tranh quốc gia. Liệu Philippines có thể học tập mô hình của Việt Nam hay Indonesia để xoay chuyển tình thế, hay sẽ tiếp tục chấp nhận vị thế phụ thuộc? Câu trả lời nằm ở quyết tâm cải tổ năng lực sản xuất nội địa ngay từ bây giờ.

Bạn nghĩ sao về chiến lược kinh tế của Philippines so với các nước ASEAN khác? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn ở phần bình luận bên dưới!