Làn sóng 247 triệu người Trung Quốc từ bỏ 'bát cơm sắt': Sự thật phía sau

Với hơn 247 triệu người lao động Trung Quốc hiện đang từ bỏ công việc ổn định để gia nhập nền kinh tế gig, một sự thay đổi cấu trúc thị trường việc làm sâu sắc đang diễn ra.

Tại Quảng Châu, những hình ảnh như Zhao Xiaoyu – một cử nhân điều dưỡng chọn làm “hộ tống y tế” tự do thay vì biên chế bệnh viện – không còn là cá biệt. Cô đại diện cho một thế hệ đang định nghĩa lại khái niệm sự nghiệp, nơi quyền tự chủ thời gian được ưu tiên hơn sự an toàn truyền thống.

Cú xoay trục lịch sử: Từ “bát cơm sắt” đến kinh tế tự do

Lý tưởng về “bát cơm sắt” – những công việc trong cơ quan nhà nước hoặc tập đoàn lớn với biên chế trọn đời – đang lung lay dữ dội. Dữ liệu đến quý III/2025 cho thấy 30% lực lượng lao động Trung Quốc (khoảng 247 triệu người) đã chuyển sang mô hình linh hoạt, tăng vọt so với mốc 200 triệu vào năm 2021.

Áp lực từ sự cạnh tranh khốc liệt của sinh viên mới tốt nghiệp và văn hóa làm việc “996” (9 giờ sáng đến 9 giờ tối, 6 ngày/tuần) đã đẩy giới trẻ thoát khỏi hệ thống cũ. Họ phân hóa thành hai nhóm rõ rệt: những người làm việc dựa trên sự hiện diện vật lý (tài xế, giao hàng) và nhóm làm việc “trên mây” (AI, sáng tạo nội dung, lập trình từ xa).

Nền kinh tế “làm mọi thứ” và lưới an sinh mong manh

Không phải ai cũng có thu nhập cao như những chuyên gia AI. Đối với hàng triệu người, nền kinh tế gig là “lưới an toàn bất đắc dĩ”. Các dịch vụ như dắt chó, đổ rác, hay thậm chí là trò chuyện đêm khuya đang nở rộ trên các nền tảng số. Đáng chú ý, ngay cả giới bác sĩ cũng đang chịu ảnh hưởng khi thu nhập giảm 30-40%, buộc họ phải kiêm nhiệm thêm các công việc giao hàng sau giờ làm để trang trải chi phí nhà ở.

Khảo sát năm 2025 chỉ ra rằng gần 80% lao động nền tảng kiếm được chưa tới 2.000 nhân dân tệ/tháng, trong khi phải làm việc tới 14 giờ mỗi ngày. Đây là minh chứng cho sự bất ổn khi “tự do” trở thành lựa chọn duy nhất để sinh tồn.

Vùng xám pháp lý và phản ứng từ Bắc Kinh

Không bảo hiểm, không lương hưu, không trợ cấp thất nghiệp – đây là thực trạng của hàng triệu lao động trong “vùng xám” pháp lý. Trước những hệ lụy này, chính quyền Bắc Kinh đã ra mắt kế hoạch 12 điểm nhằm bảo vệ quyền lợi người lao động thời vụ, tập trung vào việc yêu cầu các nền tảng minh bạch hóa thuật toán phân bổ công việc và đảm bảo mức lương công bằng.

Dù vậy, câu hỏi đặt ra là liệu các chính sách này có đủ sức thay đổi cấu trúc thị trường khi sự ổn định đang trở thành thứ xa xỉ? Đối với nhiều người trẻ như Li Shuai, việc quay lại công việc truyền thống chỉ là phương án dự phòng khi thu nhập từ công việc tự do không còn đảm bảo.

Bạn nghĩ sao về xu hướng này? Liệu sự linh hoạt của kinh tế gig có thực sự bền vững hay chỉ là giải pháp tạm thời cho những áp lực kinh tế hiện nay? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn bên dưới.